Hukumomin lafiya a Jihar Filato, da ke yankin Arewa ta Tsakiyar Nijeriya, sun yi kiyasin cewa kimanin mutum 11,000 na iya fama da cutar tarin fuka (TB) a jihar a shekarar 2026.
An gano marasa lafiya 2,047 tare da fara ba su magani tsakanin watan Yuli da Satumba na shekarar 2026, a cewar wani jami’in shirin yaƙi da cutar.
Yohanna Bot, jami’in sa ido da tantance sakamakon shirin yaƙi da cutar tarin fuka na jihar, ne ya bayyana hakan a wani taron wayar da kan kafafen yaɗa labarai da aka gudanar a Jos, babban birnin jihar, ranar Lahadi.
A cikin sanarwar da ya aikewa Kamfanin Dillancin Labarai na Anadolu, Bot ya ce an yi kiyasin yawan masu cutar ne bisa hasashen cewa akwai mutum 219 masu tarin fuka a cikin kowane mutum 100,000. Ya ƙara da cewa ana ba marasa lafiyar da aka gano magani a cibiyoyin kiwon lafiya daban-daban a faɗin jihar.
Ya danganta yaɗuwar cutar da yadda take yaɗuwa ta iska, cunkoson jama’a, rashin isasshen abinci mai gina jiki da kuma raunin garkuwar jiki. Ya kuma bayyana cewa yara ƙanana, musamman waɗanda ba su kai shekara biyar ba, da tsofaffi na cikin waɗanda suka fi fuskantar barazanar kamuwa da cutar.
Kyama da rashin fahimta na hana neman magani
Bot ya yi gargaɗin cewa kyama da rashin fahimtar cutar tarin fuka na hana wasu mazauna jihar neman kulawar likita a kan lokaci.
Ya ce har yanzu wasu mutane na danganta cutar da al’amuran ruhi ko tsafe-tsafe, maimakon fahimtar cewa cuta ce da ake iya tantancewa da kuma warkarwa ta hanyar samun ingantaccen magani.
Ya kuma bayyana cewa rashin tsaro da tilasta wa jama’a barin muhallansu sun ƙara kawo cikas ga ƙoƙarin gano masu cutar da kuma tabbatar da sun samu magani.
A ƙananan hukumomin Mangu, Jos ta Kudu da Barkin Ladi, tashe-tashen hankula sun tilasta wa wasu mazauna yankin komawa sansanonin ‘yan gudun hijira a cikin ƙasarsu.
Bot ya ce ma’aikatan lafiya na ba da fifiko ga kai ziyara cikin al’umma da gudanar da gwaje-gwaje domin gano masu cutar tun da wuri, musamman a sansanonin ‘yan gudun hijira da cibiyoyin gyaran hali.
Ƙarancin magunguna ya ƙara tayar da hankali
Jami’in ya kuma nuna damuwa kan ƙarancin magungunan tarin fuka, inda ya danganta matsalar da tangardar hanyoyin samar da magunguna da kuma dogaro da tallafin kuɗi daga ƙasashen waje.
Ya ambaci Asusun Tallafa wa Yaƙi da AIDS, Tarin Fuka da Zazzabin Cizon Sauro na Duniya (Global Fund) a matsayin ɗaya daga cikin muhimman hanyoyin samun tallafin da ake amfani da shi wajen yaƙi da cutar.
Nijeriya na daga cikin ƙasashen da ke fuskantar babban ƙalubalen cutar tarin fuka, wadda ke yaɗuwa ta iska kuma za a iya warkar da ita idan an gano ta kuma aka bi tsarin magani yadda ya kamata.
