Ga mazauna yankunan da ke kusa da Kogin Hadejia da sauran wuraren da ruwa ke taruwa a Jihar Jigawa, damina lokaci ne da ke haɗa fata da fargaba.
Ruwan sama na kawo albarka, domin yana cika koguna da tafkuna, yana samar da ruwa ga dabbobi, yana taimaka wa manoma wajen noma, sannan ya zama hanyar samun abinci da kuɗin shiga ga dubban iyalai.
Masunta na dogaro da koguna da tafkuna wajen gudanar da sana’arsu, yayin da masu kiwo ke samun ruwa da ciyawar da dabbobinsu ke buƙata.
Sai dai a gefe guda, damina na zuwa da wata babbar fargaba — ambaliya.
Wannan fargabar ta sake kunno kai bayan hukumomin Tiga Dam da ke Jihar Kano sun yi gargadin cewa madatsar ruwan ta cika, lamarin da ya sa aka buƙaci al’ummomin da ke cikin haɗarin ambaliya a Jigawa su ɗauki matakan kariya domin kauce wa asarar rayuka da dukiyoyi.
Ga mazauna Auyo, Hadejia da Miga, irin wannan gargadi ba sabon abu ba ne. Sun san irin barnar da ruwa zai iya yi idan ya mamaye gidaje da gonaki.
Khalil Sani Abba, wani mazaunin Hadejia, ya ce ruwa ni’ima ne, amma a lokaci guda yana iya zama abin fargaba.
Kogin Hadejia da sauran hanyoyin ruwa suna taka muhimmiyar rawa wajen tattalin arzikin yankin, musamman a fannonin noma, kiwo da kamun kifi.
Amma idan ruwa ya yi yawa fiye da kima, abin da ke zama hanyar rayuwa na iya rikidewa ya zama hanyar halaka.
Ambaliyar da ta faru a shekarun baya ta bar mummunan tarihi ga mazauna yankunan. Gidaje sun lalace, gonaki sun nutse, dabbobi sun salwanta, harkokin kasuwanci sun tsaya, yayin da wasu iyalai suka tilasta barin gidajensu zuwa wuraren da suka fi tsaro.
Ga manomi, ambaliya na iya shafe watanni na wahala cikin 'yan sa'o'i.
Ruwa na iya wanke iri, ya nutse da amfanin gona ko kuma ya hana manomi sake shiga gonarsa. Ga mai kiwo kuwa, rasa dabbobi na iya zama asarar jarin da ya kwashe shekaru yana ginawa.
Haka kuma ’yan kasuwa na iya rasa hajarsu, yayin da masu ƙananan sana’o’i ke fuskantar matsalar rashin kuɗin shiga.
A Auyo, Abdulhamid Hussaini ya bayyana damuwar da mazauna yankin ke ciki, musamman ganin cewa yawancinsu ba su da wata hanyar komawa su zauna a wani wuri na dindindin.
Dalilin shi ne rayuwarsu ta dogara ne da wuraren da suke zaune.
Manoma na buƙatar filayen noma da ke kusa da wuraren da ruwa ke taruwa, masunta na buƙatar koguna da tafkuna, yayin da masu kiwo ke buƙatar ruwa da wuraren kiwo.
Saboda haka, akwai babban ƙalubale: mutane na rayuwa a wuraren da ke samar musu da abin dogaro, duk da cewa wuraren na iya zama barazana a lokacin ambaliya.
Ga iyalai masu ƙaramin ƙarfi, ƙaura zuwa wani wuri na dindindin ba abu ne mai sauƙi ba.
Gargadi tun da wuri
Sai dai idan aka sanar da iyalai tun da wuri, za su samu damar kwashe yara, tsofaffi, mata masu juna biyu da masu nakasa zuwa wuraren da suka fi tsaro.
Haka kuma za su iya kwashe dabbobi, takardu masu muhimmanci da sauran kayayyakin da za su iya ɗauka.
A wannan yanayi ne wayar da kan jama’a da samar da ingantaccen tsarin gargadi ke zama muhimmi.
Shutty Kefas, wani mai horaswa na Nigerian Red Cross Society, ya ce ƙungiyar na taimaka wa ƙoƙarin da ake yi na rage illar ambaliya a Jigawa ta hanyar wayar da kan jama’a, haɗa kan al’umma da kuma bayar da tallafi a yankunan da aka gano suna cikin haɗarin ambaliya.
Ya ce manufar wayar da kan jama’a ita ce tabbatar da cewa mazauna yankunan sun fahimci haɗarin ambaliya da matakan da ya kamata su ɗauka kafin, lokacin da kuma bayan faruwar ambaliya.
A cewarsa, wayar da kan jama’a na da muhimmanci musamman a ƙauyuka, inda wasu mutane ba sa samun bayanai cikin sauri ta kafafen sada zumunta.
Ta hanyar hulɗa kai tsaye da al’umma, ana ƙarfafa musu gwiwa su kula da gargadin hukumomi, su tanadi wuraren da za su koma idan ambaliya ta auku, tare da kare muhimman takardu da kayayyaki.
Red Cross ɗin na kuma aiki tare da masu aikin sa-kai da shugabannin al’umma wajen ƙarfafa hanyoyin sadarwa da ɗaukar matakin gaggawa.
Muhimmancin isar da saƙo
Gargadin da aka bayar a ofishin gwamnati a Dutse ba zai wadatar ba idan bai isa ga manomin da ke gona ba, masuncin da ke bakin kogi, matar da ke gida da yara ko dattijon da ba ya amfani da kafafen sada zumunta.
A nan ne rawar shugabannin gargajiya, limamai, masu wa’azi, matasa, ƙungiyoyin mata da masu aikin sa-kai ke zama mai matuƙar muhimmanci.
Su ne za su iya isar da saƙon cikin gaggawa tare da taimaka wa jama’a fahimtar matakan kariya da ya kamata su ɗauka.
Tsarin Community Emergency Response Plan (CERP) da aka tsara domin ƙananan hukumomin Auyo, Hadejia da Miga ya bayyana ambaliya a matsayin ɗaya daga cikin manyan haɗurran da ke barazana ga al’ummomin yankunan.
Tsarin ya tanadi hanyoyin isar da gargadi da dama, ciki har da rediyo, saƙonnin SMS, WhatsApp, masu shela da sanarwa a masallatai.
Wannan tsari ya yi la’akari da cewa ba kowa ne ke amfani da wayar zamani ko kafafen sada zumunta ba.
Matashi na iya samun saƙon WhatsApp, yayin da dattijo zai iya dogaro da rediyo, mai shela ko sanarwar da aka yi a masallaci.
A ƙarshe, ga al’ummomin da ke rayuwa a gefen Kogin Hadejia, ruwa ba kawai barazana ba ne — shi ne tushen rayuwa. Kalubalen shi ne yadda za a ci gaba da cin gajiyar albarkarsa tare da rage illar da zai iya haifarwa idan ya fita daga kan hanya.
Saboda haka, gargadi tun da wuri, shirye-shiryen ƙaura, wayar da kan jama’a da ingantattun hanyoyin sadarwa na iya zama bambanci tsakanin ambaliyar da za a iya shawo kanta da kuma bala’in da zai jefa dubban iyalai cikin asara.